-မင်းနန်သူ ရေးသားသည်။
လူအများစုက “သဘာဝအလှအပနဲ့ ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင်ဗိသုကာတွေရှိရင် ခရီးသွားဧည့်သည်တွေ လာမှာပဲလို့ ” ရိုးရှင်းစွာ ထင်မြင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲ့ဒီလိုတွေးခေါ်ယူဆတဲ့ ခေတ်ကာလက ကျော်လွန်သွားခဲ့ပါပြီ။
ကမ္ဘာပေါ်မှာ အချို့သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေဟာ သဘာဝသယံဇာတပေါ် မူတည်ပြီး ရပ်တည်ကြသလို၊ အချို့ကတော့ငွေကြေးနဲ့အာဏာအရှိန်အဝါပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ကြီးထွားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ “ခရီးသွားလုပ်ငန်း” (Tourism Industry) ဆိုတာကတော့ အခြားလုပ်ငန်းတွေနဲ့ မတူဘဲ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ “ယုံကြည်မှု”၊ “ဂုဏ်သိက္ခာ” နဲ့ “ပုံရိပ်” ပေါ်မှာပါအခြေခံပြီး ရပ်တည်ရတဲ့ သိမ်မွေ့လှတဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာ့ခရီးသွားလောကမှာ ခရီးသွာကုမ္ပဏီကြီးတွေကရော၊ ခရီးသွားတွေကပါ သူတို့ခြေချမယ့် နိုင်ငံဟာ လုံခြုံမှုရှိရဲ့လား၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရဲ့လား၊ လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားသမှုရှိရဲ့လားနဲ့ မိမိတို့သုံးစွဲလိုက်တဲ့ ငွေကြေးက ဒေသခံပြည်သူတွေဆီ တိုက်ရိုက် စီးဆင်းရဲ့လားဆိုတာတွေကိုပါ သေချာစိစစ် လာကြပြီဖြစ်ပါတယ်။
Public Service Announcement
မြန်မာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာလည်း ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ ရွှေရောင်နေ့ရက်တွေရှိခဲ့ပြီးနိုင်ငံတကာကအလည်အပါတ် လာကြတဲ့ သန်းနဲ့ချီတဲ့ဧည့်သည်တွေနဲ့အတူအမြင့်ဆုံးမှတ်တိုင်တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။တစ်ဟုန်ထိုးတိုးတက်ခဲ့တဲ့ နှစ်တွေမှာဆို ကမ္ဘာ့ခရီးသွားမြေပုံပေါ်မှာ စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး နေရာတစ်ခုအဖြစ်တောင် ရည်ညွှန်းခံခဲ့ရဖူးပါတယ်။
အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲနှင့်အတူ တံခါးပွင့်လာဘို့အရိပ်အရောင်တွေ ရှိခဲ့တဲ့ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းကစပြီး ပြည်သူကရွေးကောက်တင်မြှောက်တဲ့ ပြည်သူ့အစိုးရလက်ထက် ကာလတလျှောက်ဟာ မြန်မာ့ခရီးသွားသမိုင်းမှာ အစည်ကားဆုံး ကာလတွေပါဘဲ။
ခေတ်အဆက်ဆက် စစ်အာဏာရှင်တွေရဲ့ဒါဏ်ကြောင့် ကမ္ဘာကို အချိန်အတိုင်းအတာတခုသာချပြနိုင်ခဲ့တဲ့ မြန်မာ့”UNESCO World Heritage Sites တွေ၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုတွေနဲ့ အင်ပါယာအဆက်ဆက်ရဲ့ခိုင်မာတဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေ၊ သဘာဝအလှအပတွေနဲ့ တိုင်းရင်းသားမျိုးစုံရဲ့ ဓလေ့တွေ” စတဲ့ခရီးသွားလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ပြယုဂ်ပမာဏဟာ တကယ်တော့ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေထဲမှာ မြန်မာဟာ အင်ဒိုနီးရှားပြီးရင် နံပါတ် “နှစ်” နေရာမှာ ရှိခဲ့ပါတယ်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် Covid-19 ကပ်ရောဂါကြောင့် မြန်မာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်း ရပ်တန့်ခဲ့ရပေမဲ့ Covid ကာလ အလွန်မှာတော့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေလို အချိန်တိုအတွင်း ပြန်လည်နာလန်မထူလာနိုင်ဘဲ “ဘုံးဘုံးလဲ” သွားစေခဲ့တဲ့ အဓိကအချိုးအကွေ့က ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့်ပါဘဲ။
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေက ထိရောက်တဲ့ မဟာဗျူဟာတွေနဲ့ ခရီးသွားကဏ္ဍကို ပြန်လည်ဆွဲတင်နိုင်ခဲ့ကြပေမဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကတော့ စစ်အာဏာသိမ်းခံရမှုကြောင့်တိုးတက်မှုလမ်းကြောင်းပေါ်ကနေ ချောက်ထဲကို တွန်းချခြင်း ခံလိုက်ရတာပါ။
မြန်မာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်း(Tourism Industry) ဆိုတာ နိုင်ငံခြားသားဧည့်သည်တွေကိုပဲ ဝန်ဆောင်တဲ့ လုပ်ငန်း တစ်ခုမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီစီးပွားရေး စက်ဝန်းကြီးတစ်ခုလုံးမှာ ပါဝင်ပါတ်သက်နေတဲ့ ထောင်သောင်းမကသော မိသားစုပေါင်းများစွာရဲ့အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းတွေကို တိုက်ရိုက်ရော၊ သွယ်ဝိုက်ပြီးရော ထောက်ပံ့ပေးထားတဲ့ အသက်သွေးကြောတစ်ခုလည်းဖြစ်ပါတယ်။
ပုဂံကနေ အင်းလေး၊ ချင်းတောင်တန်းနဲ့ ပူတာအိုကနေ ကော့သောင်း၊ ကျိုင်းတုံကနေ ငပလီနဲ့ မြောက်ဦး စတဲ့ ခရီးသွားဧည့်သည်တွေ လည်ပတ်ရာ ဒေသတွေအားလုံးက စားသောက်ဆိုင်တွေ၊ မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်းတွေ၊ လက်မှုလုပ်ငန်းတွေ၊ အပျော်စီးသဘ်ောကြီးတွေနဲ့ စက်လှေကလေးတွေ၊ ဒီဒေသတွေကိုမှီပြီး စိုက်ပျိုးကြတဲ့ ပါတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာတွေက လယ်သမားယာသမားတွေ၊ tour guide တွေနဲ့ ကျေးလက်အတွေ့အကြုံရဘို့ ဒေသစာလေးတွေကို မိသားစုထမင်းဝိုင်းမှာအတူဧည့်ခံရင်း ဝင်ငွေရနေကြတဲ့ ကျေးရွာတွေက တိုင်းရင်းသား မိသားစုလေးတွေအထိ ဒီလုပ်ငန်းကို အမှီပြုပြီး သူတို့ရဲ့ ဘဝတွေကို တည်ဆောက်ထားကြတာပါ။
ဒါကြောင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတစ်ခု ပြိုလဲသွားတဲ့အခါမှာတော့ နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေသာမက ဒီလုပ်ငန်းတွေအားလုံးက မိသားစုတွေရဲ့စားဝတ်နေရေးနဲ့ အနာဂါတ်တွေကိုပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရိုက်ခတ်သွားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ခေတ် အနောက်နိုင်ငံက ခရီးသွားကုမ္ပဏီကြီးတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုကွန်ရက်တွေကလည်း အရှေ့တောင်အာရှ ခရီးသွားဈေးကွက်ကို ရွေးချယ်တော့မယ်ဆိုရင် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မေးခွန်းတွေ (Ethical Questions)ကို မဖြစ်မနေ မေးမြန်း စိစစ်လေ့ရှိကြပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဥရောပနဲ့ မြောက်အမေရိက က ခရီးသွားကုမ္ပဏီကြီးတွေရဲ့ လက်တွဲဖော် ရွေးချယ်မှုစနစ် (Supplier Onboarding Process)ဟာ စီးပွားရေး အမြတ်အစွန်းထက် လူသားဆန်တဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေ၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို အလေးထားတဲ့ စံနှုန်းတွေနဲ့ သေချာ စည်းကြပ်ထိန်းကျောင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတို့က ပြည်တွင်းကဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ Local Travel Agency(DMC)တွေ၊ဟိုတယ်တွေနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီတွေကို Questionnaire ခေါ် မေးခွန်းရှည်ကြီးတွေ ဖြည့်ခိုင်းပြီး စည်းမျဉ်းတွေနဲ့ ကိုက်ညီမှသာ ခရီးစဉ်တွေအတွက် စတင်စဉ်းစားကြတာပါ။
ဥပမာ –
“နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှု ရှိရဲ့လား၊ နိုင်ငံတွင်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်နေတဲ့နေရာ ရှိသလား?”
“သင့်ကုမ္ပဏီဟာ စစ်တပ်ပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ဆက်နွှယ်မှု ရှိပါသလား?”
“ဟိုတယ်ဆောက်လုပ်ရာမှာ ဒေသခံတွေကို အတင်းအဓမ္မ နေရာရွှေ့ပြောင်းခိုင်းတာမျိုး ရှိခဲ့သလား?”
“အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားစံနှုန်းတွေကို လိုက်နာပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို မျှတတဲ့လုပ်ခလစာပေးရဲ့လား?”
“ခရီးသွားလုပ်ငန်းကရတဲ့ ဝင်ငွေကို ဒေသခံပြည်သူတွေ တကယ် ခံစားခွင့်ရရဲ့လား?”
“သင့်ကုမ္ပဏီမှာ အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေး မူဝါဒ ရှိပါသလား?”
စတဲ့မေးခွန်းပေါင်းများစွာ အသေးစိတ် ပါဝင်ပါတယ်။ တချို့ဥရောပကုမ္ပဏီတွေဆိုရင် ESG Policy လို့ခေါ်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်၊ လူမှုရေးနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ စံနှုန်း (Environmental, Social, Governance) တွေကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာခိုင်းပြီး ရေရှည်တည်တံ့မှု အစီရင်ခံစာ (Sustainability Report) တွေပါ တောင်းခံကြတဲ့အထိပါပဲ။
ဒါကြောင့်မို့လို့ဒီနေ့ခေတ်မှာ “ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ ခရီးသွားနိုင်ငံ (Trustworthy Destination)” ဖြစ်ဖို့က မရှိမဖြစ် လိုအပ်နေပါပြီ။ ဒီလိုအချိန် မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ပြည်သူ့အစိုးရကို ဖြုတ်ချ၊ ပြည်သူကိုဖမ်းဆီး နှိပ်စက် သတ်ဖြတ်၊ မြို့ရွာတွေကို မီးရှို့ပြီး နိုင်ငံအနှံ့ စစ်မီးမွှေးနေတဲ့ အာဏာရှင်စနစ်အောက်ကို ရောက်ရှိနေတာမို့ နိုင်ငံတကာသံရုံးတွေက သူတို့ Website တွေမှာ “Do Not Travel to Myanmar” (မြန်မာကို ခရီးမသွားကြရန်) ဆိုတဲ့ သတိပေးချက်ပေါင်းများစွာ ထုတ်ပြန်ထားကြပြီး မြန်မာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်းရဲ့ “သိက္ခာ” ဟာလည်း နိုင်ငံတကာမျက်နှာစာမှာ နလန်ထူနိုင်စရာ အခွင့်အရေးမရှိပါဘူး။
အာဏာနဲ့ ငွေကြေးကို အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီးယူလို့ ရနိုင်ပေမယ့်၊ ကမ္ဘာ့ခရီးသွားဧည့်သည်တွေဆီက ရရှိမယ့် “ခရီးသွားလုပ်ငန်းဝင်ငွေ” (Tourism Income)ဆိုတာတော့ ကမ္ဘာက လက်ခံယုံကြည်ပြီး လေးစားတဲ့ နိုင်ငံတွေကသာ ရရှိနိုင်တဲ့ ဂုဏ်ယူဖွယ်ဝင်ငွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်အမှန်တရားနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို တန်ဖိုးထားတဲ့ ကမ္ဘာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်းဈေးကွက်မှာ စစ်အာဏာရှင်အောက်က မြန်မာ့ခရီးသွားလုပ်ငန်းရဲ့ အနာဂတ်ဟာလည်း တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားရုံသာ ရှိနေပါလိမ့်မယ်။ ။
